ARAZI

Idiak behartu gabe,

idi-probarik egin daiteke?

 

Entzun kanta hau:


"... ezkontarazi gaituzte...". Bukaeran -arazi duten aditzak arazleak deitzen dira, eta zer edo zer egitera behartzen duten aditzak dira:

  • Arropa guztia erantzarazi diote = ... eranztera behartu dute.


Aditz arazleak sortzeko bi bide nagusi ditu gaur egun, euskarak:

 Aditz bati arazi erantsi eta, tarterik utzi gabe, forma arazlea sortuko dugu. Honako hauek hartu behar dira kontuan:
  • adierazi: salbuespena da, arazi beharrean erazi baitu.
  • ekarrarazi, ekarrarazten, ekarraraziko: aspektuaren marka arazi aditzak hartzen du.
  • ibili + arazi = ibilarazi; lizundu + arazi = lizunarazi. Aditzak –du edo –i bukaeran badu, ia-ia beti kentzen zaio bukaera hori eta zuzenean eransten da arazi.
  • sortarazi / sorrarazi; agertarazi / agerrarazi...: bukaeran -t duten aditzen kasuan, bi aldaerak hartzen dira zilegizkotzat.
  • aldarazi, jokarazi, obligarazi...: arazi-ren aurreko aditza -a bokalez amaitzen bada, a biekin bat egiten da.

Horrenbestez, nola beharko luke? ezkontarazi edo ezkonarazi?

 Izena + egin erako aditz konposatuak eragin aditzaz baliatzen dira forma arazleak sortzeko, batez ere mendebaleko hizkeretan:
  • lo eragin, berba eragin...

Ez dugu ahaztu behar, antzinan -ra- artizkia erabiltzen zela aditz arazleak sortzeko:

  • egin > eragin; ikasi > irakatsi; eman > eraman...

Gaurko egunean, ordea, ez da erabiltzen -ra- tarteko hori zeregin horretan, eta antzinan horrela sortutako aditzek galdu dute, gehien-gehienetan, aditz arazleen esanahia eta kutsua.

 Aditz arazleak eta aditz laguntzaileak

Aditz arazleen laguntzaileak aldatzen dira: Nor motako adizkiak, Nor-Nork bihurtzen dira; eta, Nor-Nork motakoak, Nor-Nori-Nork:

  • Goizean goiz jaiki da Mikel, mendira joateko.
  • Goizean goiz jaikiarazi dute gurasoek Mikel, mendira joateko.
  • Etorriko dela esan du Anderrek.
  • Etorriko dela esanarazi diote Anderri.

Kantaren letra irakurri nahi baduzu:

"Primaderako liliak" kantaren letra

.

ARIKETAK
Bete hutsuneak 4.4 Aukeratu egokiena 4.5

Azken aldaketa: asteartea, 2019(e)ko ekainaren 25(e)an, 12:27(e)tan